Eén jaar horeca verplicht

Misschien leren jongeren daar wel meer over het leven dan in welk klaslokaal ook

Één jaar horeca verplicht? Ik loop al lang genoeg mee in de hospitality om te weten dat je sommige dingen uit een boek kunt leren en andere dingen alleen door ze te doen. Je kunt uitleggen wat aandacht is, vertellen hoe belangrijk samenwerken is en jongeren leren dat initiatief ertoe doet. Maar zet iemand op een druk terras met twintig gasten, een keuken die roept dat tafel twaalf klaarstaat en een collega die dringend hulp nodig heeft, en binnen een paar uur wordt theorie werkelijkheid. Daarom heb ik een voorstel.

Laat iedere jongere minstens één jaar in de horeca werken.

Niet letterlijk verplicht natuurlijk. Er zijn genoeg goede redenen waarom dat niet voor iedereen mogelijk of passend is. Maar als levensles? Ik zou het bijna in het curriculum willen opnemen. Een jaar restaurant, café, hotel, evenementenlocatie of andere gastvrije omgeving voordat het serieuze werkende leven begint. Niet omdat iedereen in de horeca moet blijven werken. Juist niet. Maar omdat je er leert werken met mensen.

Je ontdekt dat de wereld niet om jou draait

Misschien is dat wel de eerste en belangrijkste les. In de horeca ontdek je vrij snel dat andere mensen ook wensen, verwachtingen, emoties en haast hebben. Een gast heeft dorst terwijl jij moe bent. Een tafel wil bestellen terwijl jij eigenlijk pauze hebt. Een collega heeft hulp nodig terwijl jouw eigen werk nog niet af is.

Dat klinkt misschien hard, maar het is een prachtige oefening in menselijkheid. Je leert rekening houden met anderen zonder jezelf te verliezen. Je ontdekt dat aandacht geven soms betekent dat je even je eigen behoefte uitstelt. Je leert verantwoordelijkheid nemen voor een ervaring die niet alleen van jou is. Dat is geen onderdanigheid. Dat is volwassen worden.

En ergens onderweg gebeurt er nog iets mooiers. Je ontdekt hoeveel plezier het geeft wanneer je iets voor een ander kunt betekenen. Een glimlach aan tafel omdat jij iets goed hebt opgelost. Een oprecht bedankje. Een gast die bij vertrek nog even naar je zwaait. Je leert dat geven verrassend veel teruggeeft.

Je leert kijken voordat iemand iets vraagt

Een goede horecamedewerker wacht niet de hele avond tot mensen hun hand opsteken. Je leert kijken. Is een glas leeg? Zoekt iemand oogcontact? Staat een gast bij de ingang en weet die niet waar hij naartoe moet? Heeft een collega het zichtbaar te druk? Is er aan een tafel iets veranderd in de sfeer? Langzaam ontwikkel je een soort menselijke radar. Dat vermogen neem je de rest van je leven mee. Later heet het misschien klantgerichtheid, leiderschap, empathie, commercieel inzicht of sociale intelligentie. In de horeca heet het meestal gewoon: zien wat er moet gebeuren. Ik ken weinig vaardigheden die waardevoller zijn.

Juist nu steeds meer van ons leven zich achter schermen afspeelt, wordt het vermogen om werkelijk naar andere mensen te kijken belangrijker. Niet kijken naar een profielfoto, een gebruikersnaam of een bericht, maar naar een mens. Gezichtsuitdrukking, houding, twijfel, enthousiasme, ongemak. De horeca is een dagelijkse masterclass in Human Intelligence.

Je leert dat samenwerken een werkwoord is

In de horeca ontdek je bovendien razendsnel dat je in je eentje nergens komt. Wanneer het druk wordt, verdwijnen functiebeschrijvingen vanzelf naar de achtergrond. Dan help je elkaar. Je ruimt iets af wat niet jouw tafel is, brengt iets mee voor een collega en springt bij omdat je ziet dat iemand het niet redt. Niet omdat er eerst een vergadering over is geweest. Omdat het nodig is.

Dat is misschien wel één van de mooiste lessen die jongeren kunnen leren voordat ze organisaties binnenstappen waarin we samenwerking soms ingewikkelder maken dan noodzakelijk. Samenwerken begint niet bij een organogram. Het begint bij het zien dat iemand je nodig heeft en vervolgens bewegen.

Onderzoek en werkgevers in de sector noemen precies dit soort vaardigheden: samenwerken, communiceren, zelfstandig handelen, verantwoordelijkheid nemen, omgaan met druk en initiatief tonen. Het zijn competenties die in de horeca dagelijks in de praktijk worden geoefend. (D-jobs)

Je ontmoet mensen die niet op jou lijken

Misschien vind ik dit nog wel belangrijker. In een restaurant kun je niet bepalen wie er aan tafel komt. Jong, oud, rijk, arm, vrolijk, lastig, haastig, eenzaam, verliefd, zakelijk, uitbundig of stil: gedurende één dienst komt een kleine samenleving voorbij. En met al die mensen moet je iets. Je leert communiceren met iemand die dertig jaar ouder is. Je ontdekt dat de vriendelijke gast soms veeleisend kan worden en dat de norse gast uiteindelijk ontzettend aardig blijkt. Je leert niet te snel oordelen. Je leert schakelen zonder jezelf te verliezen. Dat is een ongelooflijk waardevolle levensles in een samenleving waarin algoritmes ons juist steeds vaker omringen met mensen, meningen en interesses die op de onze lijken.

De horeca doet het tegenovergestelde. De deur gaat open en de samenleving komt binnen.

Je leert omgaan met fouten

En ja, je gaat fouten maken. Natuurlijk. Je vergeet een drankje, voert iets verkeerd in, laat misschien iets vallen of begrijpt een gast verkeerd. Welkom in het echte leven. Het mooie van horeca is dat je meestal niet drie weken kunt wachten op een evaluatiemoment. Het probleem staat voor je. Je moet erkennen wat er misging, sorry zeggen, een oplossing zoeken en doorgaan. Dat is weerbaarheid zonder ingewikkelde theorie.

Je ontdekt dat een fout niet het einde van de wereld is. Dat verantwoordelijkheid nemen vaak veel krachtiger is dan jezelf verdedigen. En dat een probleem soms zelfs een bijzonder contactmoment kan worden wanneer je het menselijk en oprecht oplost. Ik zou willen dat iedere toekomstige manager die les ooit achter een bar, in een keuken of op een terras had geleerd.

Misschien moeten we horeca anders gaan waarderen

Daar zit ook een ongemakkelijke kant aan mijn voorstel. We spreken nog te gemakkelijk over horeca als een bijbaan. Alsof het werk is dat je doet totdat het echte werk begint. Misschien is het precies andersom. Misschien is het één van de plekken waar je leert wat je later in dat ‘echte werk’ voortdurend nodig hebt.

Communiceren. Luisteren. Incasseren. Samenwerken. Initiatief nemen. Problemen oplossen. Omgaan met verschillende mensen. Hard werken wanneer dat nodig is. Plezier maken terwijl je werkt. Aandacht geven. Gastvrij zijn. Dat zijn geen bijbaanvaardigheden. Dat zijn levensvaardigheden.

De overheid benadrukt zelf dat werk door jongeren ruimte kan bieden om werkervaring op te doen naast school, uiteraard binnen duidelijke regels voor leeftijd, veiligheid, werktijden en het soort horecawerk dat jongeren mogen uitvoeren. (Rijksoverheid)

Dat laatste is belangrijk: mijn pleidooi voor ‘één jaar verplicht’ is een gedachte-experiment, geen oproep om beschermingsregels voor jonge werknemers opzij te zetten.

Een jaar voor het leven

Dus nee, morgen hoeft er van mij geen wet naar de Tweede Kamer waarin staat dat iedere achttienjarige verplicht een dienblad moet kunnen dragen. Maar het idee erachter meen ik serieus. Gun jongeren een periode waarin ze leren werken voor en met andere mensen. Waarin hun telefoon even in hun zak blijft omdat er echte mensen voor hun neus staan. Waarin ze ontdekken dat aandacht iets anders is dan een like, dat samenwerken meer is dan een groepsapp en dat waardering soms gewoon klinkt als: “Dank je wel, het was heerlijk.”

Een jaar waarin je leert dat gastvrijheid uiteindelijk weinig met borden, glazen of hotelkamers te maken heeft. Het gaat over mensen. Over zien wat een ander nodig heeft. Over initiatief nemen. Over aandacht geven. Over samen iets voor elkaar krijgen. Over vriendelijk blijven wanneer het even tegenzit. En over het bijzondere gevoel dat ontstaat wanneer iemand dankzij jou met een glimlach naar huis gaat.

Noem het een bijbaan. Ik noem het liever een jaar levensonderwijs.